İletişimISSN:e-ISSN: 3023-5693
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaAmaç ve KapsamHakkındaYazarlar için RehberMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Osmanlı Saray Mutfağında Şerbetler

Dilara ARSLAN,Görkem Teyin

  •  Yıl : 2025
  •  Cilt : 4
  •  Sayı : 2
  •  Sayfa : 144-163
Türk mutfak kültüründe şerbetler derin bir geçmişe ve önemli bir yere sahip olmuştur. Farklı aromalarda olabilen şerbetlerin yapımında taze ve kuru meyveler, baharatlar, bitkilerin kök, yaprak ya da çiçeklerinden yararlanılmıştır. Şerbetin Osmanlı saray mutfağında bu denli sevilmesi ve gelenek halini almasının birincil nedeni İslamiyet’e geçilmiş olunmasıdır. Şerbetler tarihsel serüven içerisinde her zaman Türk toplumları için önemli kabul edilen bir içecek olmuştur. Ramazan ayında, düğünlerde, törenlerde, şölenlerde, mevlitlerde ve cenaze törenleri gibi topluluk halinde bulunulan anlarda misafirlere şerbet ikram edildiği bilinmektedir. Osmanlı saray mutfağında şerbetlerin üretilmesi için şerbethane adında yeni bir bölüm yapılmıştır. Yine şerbetlerin popülerliğine bağlı olarak şerbetçi kültürü de gelişmiştir. Bu şerbetçilerin sokak aralarında ibrikleriyle gezerek şerbet sattıkları belirtilmektedir. Osmanlı döneminde şerbetlerin yalnızca hazırlanmasına değil sunumuna da özen gösterilmiş ve bunun için şerbetler camdan yapılmış olan çeşm-i bülbül sürahiler içerisinde servis edilmiştir. Öyle ki şerbetlerin soğuk kalabilmesi için saray çevresindeki dağlardan özel olarak karlar getirilmiş ve karlık kaseleri içerisinde şerbetlerin soğutulması sağlanmıştır. Şerbetlerin içecek olarak tüketilmesinin yanı sıra bazı hastalıkların tedavisi için kullanıldığı da bilinmektedir. Dönemin hekimleri tarafınca şerbethane bölümü içerisinde şifa şurupları hazırlandığı belirtilmektedir. Şifa amacıyla hazırlanan şerbetler hazımsızlık, kanın temizlenmesi, tansiyon dengesi, vitamin ve mineral kaynağı gibi olumlu etkileri nedeniyle tüketilmiştir. Demirhindi, sirkencübin, reyhan, kızılcık, gül, meyan kökü gibi şerbetler Osmanlı Saray mutfağının en önemli şerbetleri arasında gösterilmektedir. Literatür taraması yöntemiyle oluşturulan bu çalışmada Osmanlı saray mutfağında yapılan şerbetlere ve özelliklerine dair derinlemesine bilgi verilmesi, Türk mutfak kültürü için önemli bir unsur olan geleneksel içeceklerden şerbetlere dair literatürün geliştirilmesi ve bu kültürel unsurun gelecek nesillere aktarılarak sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanmıştır.
Atıf yapmak için : Arslan, D., & Teyin, G. (2025). Osmanlı saray mutfağında şerbetler. NEUGastro, 4(2), 144-163. https://doi.org/10.54497/neugastro.2025.20

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
NeuGastro
2025, Cilt4, Sayı2
E-ISSN: 3023-5693
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Akçiçek, E. (2014). Türk kültüründe şerbet. Yemek ve Kültür Dergisi (37).
  2. Akçiçek, E. (2002). Dünden bugüne şerbetçiliğimiz. Çalış Ofset.
  3. Alaserhat, İ., Canbay, A., Bozbek, Ö. ve Özdemir, İ. (2018). Kavun Bitkisinde (Cucumis melo L.) Bulunan Aphis gossypii Glover, 1877 (Hemiptera: Aphididae)’nin Popülasyon Yoğunluğunun Belirlenmesi. Akademik Ziraat Dergisi, 7(2) 157-162.
  4. Altun Market (2025). Meyankökü şerbeti, https://www.altunmarket.com/app/assets/home/img/blog/meyanser-min.jpg (Erişim tarihi:19.04.2025)
  5. Anadolu Ajansı (2025). Erguvan şerbeti, https://cdnuploads.aa.com.tr/uploads/userFiles/de89f914-66b1-4a0b-934713c0eafe70cc/2023%2F05%2F20230504_2_58529548_88627666.jpg (Erişim tarihi:28.04.2025).
  6. Araz, N. (1999). Eskimeyen Tatlar. Vehbi Koç Vakfı Yayınları.
  7. Avcıkurt, C. (2009). Turizm sosyolojisi. Detay Yayıncılık.
  8. Bilgin, A (2016). Saray Mutfağı. Bilgin A. ve Öncel S. (Ed.), Osmanlı Mutfağı içinde. Anadolu Üniversitesi Basımevi.
  9. Bilgin, A. (2020). Osmanlı kültüründe şerbet. Toplumsal Tarih Dergisi, 317, 40-48.
  10. Bilgin, A. ve Samancı, Ö. (2008). Türk mutfağı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  11. Cengiz, O. (2010). 14-15. Yüzyıl Dîvânlarında mutfak kültürü (265875.) [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  12. Ceyhun-Sezgin, A. (2017). Türk mutfak kültüründe demirhindi şerbeti ve gastronomi turizmine katkısı. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi, 1(1), 13–18.
  13. Ceyhun-Sezgin, A. ve Durmaz, P. (2019). Osmanlı mutfak kültüründe şerbetlerin yeri ve tüketimi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1499 1518.
  14. Ceylan, F. ve Yaman, M. (2018). Ritüele dönüşen mutfak: Mevlevi mutfağı. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(3), 2172-2179.
  15. Ciğerim, N. (2001). Batı ve Türk mutfağının gelişimi, etkileşimi ve yiyecek-içecek hizmetlerinde Türk mutfağının yerine bir bakış. Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yayınları.
  16. Demirgül, F. (2018). Çadırdan saraya Türk mutfağı. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(1), 105-125.
  17. Ertaş, M., Solak, B.B. ve Kılınç, C.Ç. (2017). Konya’da Mevlevi Mutfağı Yiyeceklerinin Gastronomi Turizminde Canlandırılması. Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 1, 52-70.
  18. Fidanboylu, A. (2025). Kavun çekirdeği şerbeti (Sübye) https://www.gidabilgi.com/makale/detay/kavun-cekirdegi-serbeti-subye-110899 (Erişim tarihi: 17.04.2025).
  19. Fikriyat (2025). Şerbet satıcısı, https://ia.tmgrup.com.tr/890871/0/0/0/0/0/0?u=https://i.tmgrup.com.tr/fikriyat//album/2018/07/30/osmanlinin-serbetlerii-1532943720759.jpg (Erişim tarihi:09.04.2025)
  20. Gazete Merhaba (2025). Gül şerbeti, https://img.gazetemerhaba.com/rcman/Cw1280h720q95gc/storage/old/wp-content/uploads/2024/03/gul-serbeti.jpg (Erişim tarihi:29.04.2025).
  21. Gurme Akademi (2025). Sirkencübin şerbeti, https://res.cloudinary.com/dcntrwsmm/image/private/s--mIVX8pe---/v1587996852/kjapv8zemakdo77ahwae.jpg (Erişim tarihi:27.04.2025)
  22. Gürkan, O.T. (2007). Yöresel Türk mutfağı. Yaylım Yayıncılık.
  23. Gürsoy, D. (2004). Tarihin süzgecinde mutfak kültürümüz. Oğlak Yayıncılık.
  24. Haber7.com (2025). Demir hindi şerbeti, https://i20.haber7.net/resize/1300x788/haber/haber7/photos/2021/52/demirhindinin_faydalari_nelerdir_duzenli_demirhindi_serbeti_icerseniz_ne_olur_1640780719_6763.jpg (Erişim tarihi:26.04.2025).
  25. Havza Sanat Galerisi (2025). Çeşm-i Bülbül sürahi, https://d38vousazc6cao.cloudfront.net/Images/Shop/191/Product/15558/400/3257a04e983845e9ba32194426584529.jpg (Erişim tarihi: 09.04.2025).
  26. İbrahim Bin A. (2016). Alâim-i Cerrâhîn. M. Gürlek (Haz.). Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
  27. Kafadar, A.D. (2016). Bazı geleneksel şerbetlerimizin ve konsantrelerinin biyoaktif ve fizikokimyasal özelliklerinin belirlenmesi (438891.) [Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  28. Karataş, E. (2018). Geleneksellikten değişime Osmanlı sarayında mutfak kültürü (532572.) [Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  29. Kemikli, B. (2017). Divan Şiirinde Hastalık ve Tedavi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16, 21-36.
  30. Kızıldemir, Ö., Öztürk, E. ve Sarıışık, M. (2014). Türk mutfak kültürünün tarihsel gelişiminde yaşanan değişimler. İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(3), 198-201.
  31. Kurt, B. (2011). Buz temininde sanayileşme ve Osmanlı İmparatorluğu’nda kurulan buz fabrikaları. OTAM, 30, 73-98.
  32. Mussmann, K.D. ve Pahalı, C. (1999). Konaklama tesislerinde mutfak hizmetleri. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayınları.
  33. Oğuz, B. (1976). Türkiye halkının kültür kökenleri. İstanbul Matbaası.
  34. Oğuz, B. (2001). Türkiye Halkının Kültür Kökenleri. Anadolu Aydınlanma Vakfı Yayınları.
  35. Osmanlı Şerbetleri (2025). Kakule şerbeti, https://trabzonolgunlasma.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/61/01/202971/dosyalar/2017_12/08154824_YERBET_KYTABI-web2.pdf (Erişim tarihi: 28.04.2025).
  36. Osmanlı Şerbetleri (2025). Kızılcık şerbeti, https://trabzonolgunlasma.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/61/01/202971/dosyalar/2017_12/08154824_YERBET_KYTABI-web2.pdf (Erişim tarihi: 30.04.2025).
  37. Osmanlı Şerbetleri (2025). Reyhan şerbeti, https://img.piri.net/piri/upload/3/2024/6/29/12e6b85b-pfdnhd3id5d01cn126pqcy6.jpeg (Erişim tarihi:30.04.2025).
  38. Osmanlı Şerbetleri (2025). Vişne şerbeti, https://trabzonolgunlasma.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/61/01/202971/dosyalar/2017_12/08154824_YERBET_KYTABI-web2.pdf (Erişim tarihi: 29.04.2025)
  39. Ötleş, S. (1999). Balın Tarihçesi, Sağlık Açısından Önemi ve Kullanım Alanları. Gıda Teknolojisi.
  40. Özdoğan Y. ve Işık N. (2008, 10-15 Eylül). Geleneksel Türk mutfağında şerbet [Konferans Sunumu]. 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongreleri, Ankara.
  41. Özkan-Emanet, A. (2021). Osmanlı sarayına kar ve buz temini. (686061) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  42. Özkan, M. Erçetin, H.K. ve Güneş, E. (2019). Türk mutfak kültürüne ait kaynar (lohusa) şerbeti üzerine bir değerlendirme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(3), 2310-2320.
  43. Özkanlı, O. ve Uçuk, C. (2018, 21-22 Haziran). Türk mutfak kültüründe şerbetler [Konferans Sunumu]. III. Uluslararası Mesleki ve Teknik Bilimler Kongresi, Gaziantep.
  44. Özlü, Z. (2011). Osmanlı Saray Şekerleme ve Şekerlemecileri ile İlgili Notlar. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 58, 171-190.
  45. Samancı, Ö. (2019). Geçmişten günümüze Türk mutfak kültüründe limonata. Yemek ve Kültür, 56, 18-32.
  46. Sami, Ş. (2010). Kamus-ı Türkî. İdeal Kültür.
  47. Sarıoğlan, M. ve Cevizkaya, G. (2016). Türk mutfak kültürü: Şerbetler. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(14), 237-250.
  48. Shaikh, S., Yaacob, H. B. ve Rahim, Z. H. A. (2014). Prospective Role In Treatment Of Major Illnesses And Potential Benefits As A Safe Insecticide And Natural Food Preservative Of Mint (Mentha Spp.): A Review. Asian Journal of Biomedical and Pharmaceutical Sciences, 4, 1-12.
  49. Solmaz, F. (2018). Kültürel etkileşimin yeni Dünya’nın keşfiyle Osmanlı saray mutfağı özelinde Anadolu yemek kültürüne etkisi (492072.) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Arel Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  50. Solmaz, R., Sivrikaya, K.K., Pekerşen, Y. ve Nizamlıoğlu, H.F. (2018, 20-22 Eylül). Osmanlı mutfağından günümüze uzanan unutulmaya yüz tutmuş bir lezzet; Şerbet [Konferans sunumu]. II. Uluslararası Sürdürülebilir Turizm Kongresi, Gümüşhane.
  51. Süren, T. ve Kızıleli, M. (2021). Geleneksel Türk içecekleri. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 24(1), 46-71.
  52. Sürücüoğlu, M.S. (1997). Türk mutfağında şerbetlerin yeri ve önemi. Anayurttan Atayurda Türk Dünyası, 4(11), 26-33.
  53. Sürücüoğlu, M.S. ve Özçelik, A.Ö. (2005). Eski Türk besinleri ve yemekleri. Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı Yayınları.
  54. Tatlı, N. (2012). İstanbul'un yüz lezzeti. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
  55. Tuncel, M. (2000). Fast food (hızlı yemek) sisteminin Türk mutfağına uyarlanması ve bir uygulama (96170.) [Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
  56. Uysal-Pala, Ç., Ekşi, C.N., Özçelik, E. ve Ayana-Çam, B. (2017). Geleneksel meyan kökü şerbeti hazırlama sürecinde farklı sıcaklık uygulamalarının şerbetin mikrobiyolojik kalitesi ve biyoaktif bileşenleri üzerine etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(2), 276–286.
  57. Ünver, A.S. (1952). Türkiye gıda hijyeni tarihinde Fatih devri yemekleri. İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Enstitüsü Yayınları.
  58. Yeni Şafak (2025). Osmanlı mutfağının helvahane bölümü, https://img.piri.net/piri/upload/3/2024/6/29/12e6b85b-pfdnhd3id5d01cn126pqcy6.jpeg (Erişim tarihi:16.04.2025).
  59. Yıldırım, N. (2008). 14. ve 15. Yüzyıl Türkçe tıp yazmalarında hastalıklara tavsiye edilen çorbalar, aşlar ve tatlılar; Türk mutfağı. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  60. Yılmaz, M. ve Yılmaz, S. (2021, 12-14 Haziran). Osmanlı sofralarında estetik sunum ve şifanın bileşkesi: Çeşm-i Bülbül sanatı ve Osmanlı şerbeti [Konferans sunumu]. Uluslararası Müzik ve Güzel Sanatlar Eğitimi Sempozyumu, Sivas.
  61. Yiğitvar, İ. (2017). Arapgir mor reyhan çayı ve şerbetinin üretim olanaklarının araştırılması (477654.) [Yüksek Lisans Tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi file:///C:/Users/gteyin/Desktop/477654.pdf