İletişimISSN:e-ISSN: 3023-5693
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaAmaç ve KapsamHakkındaYazarlar için RehberMakale GönderSon SayıArşivİletişim

MEVLEVİLİKTE TUZUN YERİ VE ÖNEMİ

mehmet koru,Yılmaz Seçim

  • mehmet koru: Necmettin Erbakan Üniversitesi
  • Yılmaz Seçim: NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ
  •  Yıl : 2024
  •  Cilt : 3
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 75-91
Tuz, insanlık tarihinin bilinen en eski baharatlarındandır. Konya ili Çumra ilçesinde bulunan Çatalhöyük antik kentinde tuzluk bulunduğu tespit edilmiştir. Birçok mineral içeren tuzun, insan sağlığı açısından olumlu ve olumsuz katkıları bulunmaktadır. Tuz yemeklerde, salatalarda birçok üründe tatlandırma amaçlı kullanılmaktadır. Tatlandırma amacının dışında ise dünyada bilinen en eski gıda muhafaza yöntemleri arasında olduğu bilinmektedir. Ayrıca, Tuz hem hak dinlerde hem de diğer dinlerde kutsal kabul edilmektedir. Bu kutsal kabul ediliş tuz konulu birçok ritüelin bir gelenek haline gelmesini sağlamıştır. İslamiyet dışında Yahudilikte de yemeğe tuzla başlanıldığı, bu durumun İslamiyet’le benzerlik gösterdiği bilinmektedir. Dinlerin içinde bulunan tarikatlarda tuz konusunda birçok ritüel geliştirilmiş ve uygulamıştır. Bu tarikatlardan biride geçmişi 800 yıla dayanan Mevlevilik tarikatıdır. Mevlevilikte tuz konulu birçok ritüel bulunmaktadır. Bu ritüellerden biri Mevlevi kültüründe yemeğe tuz ile başlayıp tuz ile bitirmektir. Bir Mevlevi ritüeli olan bu gelenek hala birçok kişi tarafından devam edegelen bir uygulamadır. Uygulanagelen bu ritüel temel alınarak günümüzde Hz. Mevlana’nın aşçısı olan ve dünyada adına anıtmezar (türbe) yapılan ilk isim Ateşbaz-ı Veli’nin türbesinde ziyaretçilerin bereket için tuz alabildiği/bırakabildiği bilinmektedir. Ziyaretçiler türbeden aldıkları bu tuzla, şifa ve bereket bulacaklarına inanmaktadır. Tuz konulu edebi, tarihi ve gastronomik içerikli birçok çalışma yapılmış ve gelecektede bu çalışmaların sayısı artmaya devam edecektir. Hazırlanan bu çalışmada tuz konulu çalışmalara katkı sunacaktır. Çalışma kapsamında 14 kişiyle görüşme gerçekleştirilmiştir. Edinilen bulgular ışığında; Mevlevilikte, tuzla ilgili yapılan ritüellerin devam ettiği, hatta Konya’da bulunan bazı işletmelerin yemek öncesi ve sonrasında tuz başlama ritüelini konuklarına anlattığı tespit edilmiştir. Farklı dinlerde tuzla yapılan ritüellerin ise birbiri ile benzerlik gösterdiği tespit edilmiştir.
Atıf yapmak için : Seçim, Y., & Koru, M. (2024). Mevlevilikte tuzun yeri ve önemi. NEUGastro, 3(1), 75-92. https://doi.org/10.54497/neugastro.2024.6

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
NeuGastro
2024, Cilt3, Sayı1
E-ISSN: 3023-5693
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Ağakan, M. A. (1949). Türkçede Mecazlar Sözlüğü. TDK. Ankara. Doğuş Matbaası.
  2. Akbulut, U. (2013). Tuz, Geçmişte Altın Kadar Değerliydi. https://www.uralakbulut.com.tr/wp-content/uploads/2013/07/tuz.pdf.
  3. Akgün, Sevim Demir. (2007). Hz. Peygamber döneminde yemek kültürü. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; Sakarya.
  4. Akmaz, A. (2021). Mevlevilik ve Mevlevi Mutfağındaki Bazı Ritüeller. International Academic Social Resources Journal, 28 (6), 1202-1207.
  5. Algar, H. (2022). Şed. https://islamansiklopedisi.org.tr/sed Erişim Tarihi: 01.06.2022.
  6. Ambrosio, A. F. (2012). Dervişler Tarihi, Antropolojisi; Mistik Yönü. İstanbul: Kabalcı Yayımcılık.
  7. Ankara Olgunlaşma Enstitüsü (2013). Mevlevi Yemekleri Projesi ve Mevlevi Yemekleri Kitabı, T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Ankara.
  8. Arbaş, H. (2012). Anasolu Mevleviliğinde Tuz. Tuz Kitabı (Ed. Naskali, E.G ve Şen, M). Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  9. Avcı, S. (2012). Ekonomik Coğrafya Açısından Önemli Bir Maden: Tuz. Coğrafya Dergisi, (11), 21-45.
  10. Azsöz, G. (2016). Mevlevihanelerde Matbah-I Şerif. Toros Üniversitesi İisbf Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (5), 31-44.
  11. Bekleyiciler, N. (2014). Ateşbaz-ı Veli. Uğur Tuna Yayınları. İstanbul. https://www.jotags.org/2016/vol4_issue1_article11.pdf
  12. Brısay, K. D. (1981). The Ancient Industry of the Salt-Makers. The Geographical Magazine, 910-916.
  13. Bulut Solak, B. ve Eken, V. (2021). Gastronomi Turizminde Konya Yöresel Yemeklerinin Tarihsel Gelişim Süreci. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5 (2), 371-383.
  14. Büyükipekci, B. (2019). Gastronomi turizmi açısından Mevlevi mutfağının Konya turizmine katkısı (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Konya.
  15. Caporuscio, J. (2019). What is the Diffence Between Sea Salt and Table Salt? https://www.medicalnewstoday.com/articles/323831 Erişim Tarihi: 29.04.2022.
  16. Coşkun, R., Altunışık, R. ve Yıldırım, E. (2017). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri SPSS Uygulamalı, 9. Baskı, Sakarya: Sakarya Yayınevi.
  17. Csaki, E. (2001). Türk Kültüründe Ayrıntılar: Tuz. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi (20).
  18. Çetin, M. (2016). Hadislerde" Tuz" un Yeri ve Yaşamsal Dengedeki Rolü. Journal of International Social Research, 9 (43), 2394-2400.
  19. Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2022) İnanışlar/Halk İnanışları. https://corum.ktb.gov.tr/TR58737/inanislarhalkinanclari.html#:~:text=Nazardan%20korunma%20esas%C4%B1na%20dayal%C4%B1%20halk,ki%C5%9Finin%20ba%C5%9F%C4%B1nda%20%C3%BC%C3%A7%20defa%20%C3%A7evrilir. Erişim tarihi: (15.05.2022).
  20. Dardeniz, G. (2022). A Model of Salt Production and Consumption Patterns in Bronze Age Anatolia. European Journal of Archaeology, 1-18.
  21. Demirci, M. (2008). “İnsan Eğitimi Açısından Mevlevi Çilesi”. Mevlâna ve İnsan Sempozyumu; Sempozyum Bildirileri, III. Oturum, İzmir.
  22. Ergin, Z. (1988). Tuzun Üretim Teknolojisi ve İnsan Sağlığındaki Yeri. Bilimsel Madencilik Dergisi, 27 (1), 9-30.
  23. Ertaş, M., Bulut-Solak, B. ve Kılınç, C. Ç. (2017). Konya’da Mevlevi Mutfağı Yiyeceklerinin Gastronomi Turizminde Canlandırılması, Gazi Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 1 (1), 52-70.
  24. Esen, R. (2019). Türkiye’de Evlilik Ritüelleri: Niğde Örneği. Yüksek Lisans Tezi. Niğde: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
  25. Ezra. (2022). Ezra,6/9 https://kutsalkitap.info.tr/?q=ezr%206:9
  26. Gölbaş, A., ve Başıbüyük, Z. (2012). Anadolu kültür oluşumunda tuzun rolü. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1 (1), 45-54.
  27. Gölpınarlı, A. (1983) Mevlana’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitapevleri.
  28. Gündüzöz, G. (2016). Osmanlı Tekke Mutfak Kültürü ve Mecmuâ-i Fevâid. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 20.175-205
  29. Güngörmez, H. (2015). İktisadi Açıdan Bir Faaliyet: Tuzluca Kaya Tuzlası. Coğrafya Dergisi, (30), 26-37.
  30. Güven. S. (2018). ’’Rusya’da Ekmek ve Tuz Geleneği’’ https://medyagunlugu.com/haber/rusyada-ekmek-ve-tuz-gelenegi-43149 Erişim tarihi: (14.05.2022)
  31. Halıcı, N. (2007). Mevlevi Mutfağı, Metro Kültür Yayınları – 1, İstanbul.
  32. Jeong, O., Ryu, S. Y., Zhao, X. F., Jung, M. R., Kim, K. Y., ve Park, Y. K. (2012). Short-term surgical outcomes and operative risks of laparoscopic total gastrectomy (LTG) for gastric carcinoma: experience at a large-volume center. Surgical endoscopy, 26 (12), 3418-3425.
  33. Kara, M. (2006). Doğumunun 800. Yılında Mevlânâ ve Mevlevîlik. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15 (1), 1-22.
  34. Kaya, Ö. (2020). Hititler´den Günümüze Anadolu’da? Tuz ve Ekmek Hakkı? http://akhisar6eylul.com/kose-yazilari/hititlerden-gunumuze-anadoluda-tuz-ve-ekmek-hakki-65.html?deskmode=1
  35. Koyuncu. (2022). Kaya Tuzu Nedir? Kullanım Alanları ve Alternatifleri Nelerdir? https://www.koyuncutuz.com/kutuphane/kaya-tuzu-nedir-kullanim-alanlari-ve alternatifleri-nelerdir
  36. Kurlansky, M. (2003). Tuz-İnsanlığın Tuzlu Tarihi, (Çev. A. Çakıroğlu), Aykırı Yayıncılık, İstanbul
  37. Küçük, S. (2000). XIX. Asırda Mevlevîlik ve Mevlevîler (Doctoral dissertation), Marmara Universitesi (Turkey)).
  38. Levililer. (2022). Levililer,2/13 https://kutsalkitap.info.tr/?q=lev%202
  39. Madencilik Dergisi. (1974). Tuz Üretim Yöntemleri, Cilt 13, Sayı 5, Ankara, http://www.mining.org.tr/tr/download/article-file/377004
  40. MTA. (2022). Kaya Tuzu. https://www.mta.gov.tr/v3.0/bilgi-merkezi/kaya-tuzu
  41. Püsküllüoğlu, A. (1998). Türkçe deyimler sözlüğü (2. baskı). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
  42. Schimmel, A. (2001). İslamın Mistik Boyutları. Kabalcı Yayınevi, İstanbul.
  43. Semazen. (2022). Mevlevi Yemekleri. https://semazen.net/mevlevi-yemekleri/
  44. Sutekin, A. (2019). Hz. Mevlâna ve Mevlevilik felsefesinin batılı sanatçıların eserlerinde konu olarak yer alması (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University (Turkey)).
  45. Tosun, N. (2004). Tasavvuf Kültüründe Tekke Yemekleri. Tasavvuf: İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, 123-135.
  46. Üstek, M. A. (2019). Piyasadan Temin Edilen Kaya Tuzlarının Mineral İçeriklerinin ICP-Ir ve Sem-Edx Teknikleri ile Tespit Edilmesi. Yüksek Lisans Tezi. Bingöl, Fen Bilimleri Enstitüsü, Üniversitesi, Bingöl.
  47. Yöndemli, F. (1997). Mevlevîlik’te Semâ Eğitimi, Atatürk Kültür Merkezi Yay., Ankara.