İletişimISSN:e-ISSN: 3023-5693
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaAmaç ve KapsamHakkındaYazarlar için RehberMakale GönderSon SayıArşivİletişim

Mevlevî Menâkıbnâmelerinde Lokmaya Dair

Vesile ALBAYRAK SAK

  • Vesile ALBAYRAK SAK: Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi
  •  Yıl : 2024
  •  Cilt : 3
  •  Sayı : 2
  •  Sayfa : 138-146
Arapça lukme kelimesinden lokma ağza bir defada alınıp götürülen yiyecek parçası, gıda demektir. Tasavvufta ise lokma yemeğin ya da yiyeceğin adlandırılmasında kullanılan bir unsur olmayıp statüsü yükseltilmiş, manevî değer kazanmış yiyeceğe, yemeğe denmiştir. Tasavvufî terbiyede yemek ve yemekle ilgili hususlar terbiye sisteminin önemli bir parçası olmuş; özellikle Mevlevîlikte eğitimin kalbinin mutfak olmasını zaruri kılmıştır. Derviş eğitiminde pek çok zorluğun yemekle bağlantılı olduğu kabul edildiğinden yeme içme kontrol altına alınmış; helal lokma kavramsallaştırması ile bu hususa dikkat çekilmiştir. Müridin canındaki ibadet şevkini, zevkini artıran ve onu uhrevî âleme özendiren, onu selamete erenlerin yoluna götüren lokma helal lokma olarak tavsif edilmiş; lokma ile kemâle ermek esas görülmüştür. Mevlevî tekkelerinde pirinç, et, soğan, nohut, kişniş ve fıstıktan oluşan belirli günlerde törenle pişirilen bir nevi pilava da "Lokma" denmiştir. Lokmanın pişirilmesi için özel bir kazan bulundurulmuş, Kazancı Dede gözetiminde malzemesinin hazırlanarak pilavın pişirilmesine lokma basmak denmiştir. Yemek yemek anlamında lokma etmek; yemeğe buyurun anlamındaki davet için lokmaya salâ, yiyecek bir şey yok manasına da lokma Hak vere gibi Mevlevî tarikatı tabirleri kullanılmıştır. Çalışmamız Mevlevî tarikatı menakıbnâmelerinin en mühimlerinden olan ve daha sonra yazılacaklar için kaynak teşkil eden Mecdeddin Ferîdûn bin Ahmed-i Sipehsâlâr tarafından kaleme alınan Risâle-i Sipehsâlâr be Menâkıb-ı Hazret-i Hüdâvendigâr’da ve Ulu Ârif Çelebi’nin müridi Ahmed Eflâkî’nin Risale-i Sipehsalar’ı esas alarak genişlettiği Menâkıbü’l-Ârifin’de lokma kavramının nasıl ele alındığını tespit etmeyi, söz konusu eserlerde helal olmakla birlikte lokma olacak gıdaların evsafının nasıl olması gerektiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Atıf yapmak için : Albayrak Sak, V. (2024). Mevlevî menâkıbnâmelerinde lokmaya dair. NEUGastro, 3(2), 138-146. https://doi.org/10.54497/neugastro.2024.10

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
NeuGastro
2024, Cilt3, Sayı2
E-ISSN: 3023-5693
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Ahmed Eflâkî (1973). Âriflerin Menkıbeleri (Manakib al-Ârifin). Çev. Tahsin Yazıcı, C. I-II. İstanbul: Hürriyet Yayınları.
  2. Arpaguş, S. (2015). Mevlevilikte Manevi Eğitim. İstanbul: İFAV Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları.
  3. Barışık, R. (1973). Tasavvufun Prensipleri İmam-ı Gazali. Ankara: Kılıç Kitabevi.
  4. Cebecioğlu, E. (2011). Vuslat Yolcularına Aşk Ummanı Mevlana. İstanbul: Erkam Yayınları.
  5. Gölpınarlı, A. (2017). Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri. İstanbul: İnkılap Yayınları.
  6. Gölpınarlı, A. (2018). Mevlâna’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılâp Yayınları.
  7. Gülerer, S. (2013). Türk Kültüründe Menâkıbnâmeler ve Menâkıbnâme Yazıcılığı. Tarih Okulu Dergisi, XVI, 233-262. DOI No: http://dx.doi.org/10.14225/Joh383.
  8. Gündüzöz, G. (2023). Derviş Lokması. İstanbul: Ketebe Yayınları.
  9. Köstüklü, N. (2005). Vatan Savunmasında Mevlevîhâneler. Konya: Çizgi Yayınları.
  10. Mercan, İ. H. (2003). Türk Tarihinin Kaynaklarından Olan Bazı Menâkıbnâme ve Gazavatnameler Hakkında. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,10, 107-129.
  11. Ocak, A.Y.(1992). Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menâkıbnâmeler(Metodolojik Bir Yaklaşım). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  12. Önder, M. (1992). Konya’da Mevlânâ Dergâhı Arşivi ve Mevlevîhâneler. IX. Vakıf Haftası Kitabı içinde, (s. 25-28) Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
  13. Sahîh Ahmed Dede (2011). Mevlevîlerin Tarihi (Mecmüatü'l-tevârihi'l-Mevleviyye). Haz.Cem Zorlu, İstanbul: İnsan Yayınları.
  14. Schimmel, A. (2012). İslamın Mistik Boyutları. Çev. Ergun Kocabıyık, İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  15. Sipehsâlâr Ferîdûn B. Ahmed (2017). Hz. Mevlânâ’dan Görüp İşittiklerim (Risâle-i Sipehsâlâr be-Menakib-i Hazret-i Hüdâvendigâr). Haz. Ahmed Avni Konuk, nşr. Tahir Galip Seratlı, İstanbul: Sufi Kitap.
  16. Sipehsâlâr Mecdeddîn Ferîdûn (2019). Mevlâna ve etrafındakiler: Risâle-i Sipehsâlâr. Haz. Mustafa Çıpan, İstanbul: Kapı Yayınları.
  17. Şahin, H. (2004). “Menâkıbnâme”. DİA, C.29, Ankara: TDV Yayınları, s.112-114.
  18. Şimşekler, N. (2013). Dinle Mevlânâ’dan. Konya: Selçuk Üniversitesi Mevlânâ Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
  19. Yücel, H.A. (2007). Mevlâna Rubâiler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.