İletişimISSN:e-ISSN: 3023-5693
Yazar GirişiHakem GirişiYeni Üyelik
TürkçeEnglish
AnasayfaAmaç ve KapsamHakkındaYazarlar için RehberMakale GönderSon SayıArşivİletişim

arkeolojik bulguların gastronomiye katkısı

Sümeyye Türközü,Yılmaz Seçim

  • Sümeyye Türközü: Necmettin Erbakan UNİVERSİTESİ
  • Yılmaz Seçim: NECMETTİN ERBAKAN ÜNİVERSİTESİ
  •  Yıl : 2026
  •  Cilt : 5
  •  Sayı : 1
  •  Sayfa : 62-73
Beslenme ihtiyacı, insanlık tarihi boyunca her zaman önemli bir yere sahip olmuştur. İnsanoğlu beslenme ihtiyacını karşılamak için zorlu yaşam şartlarıyla karşı karşıya kalmış ve bunun üstesinden gelebilmek için doğayla mücadele içerisine girmiştir. Leşçi, avcı ve toplayıcı bir dönem süren insanoğlunun Neolitik dönemle birlikte geçiş yaptığı yerleşik hayatta beslenme alışkanlıkları, pişirme teknikleri, depolama yöntemleri ve yaşam biçimleri değişmiştir. Bu değişiklikler mutfak kültürünün oluşumuna önemli katkılar sağlamıştır. İlerleyen dönemlerde pratikleşen ve gelişen insanlar, mutfak kültürünü sistematikleştirmişlerdir. Ayrıca tarımsal faaliyetlerin hayatlarına girmesi ile ticareti öğrenmiş ve yaygınlaştırmışlardır. Ticaretin yaygınlaşması sayesinde beslenme çeşitliliği artmış ve farklı mutfakların kültürlerini öğrenerek kendi kültürlerine entegre etmişlerdir. Bu durum mutfak kültürünün dinamik bir yapıda olduğunu göstermektedir. Çalışmada Paleolitik, Neolitik, Kalkolitik, Erken Tunç ve Hititler Çağı’nın pişirme teknikleri, mutfakta kullanılan araç-gereçleri, depolama yöntemleri, arkeolojik kazılar sayesinde gastronomiye sağladığı katkılar incelenmiştir. İncelenen dönemlerin mutfak yapıları ve beslenme alışkanlıkları karşılaştırılarak benzerlikleri ve farklıkları değerlendirilmiştir. Bu durum gelişim süreçlerini ortaya koymuş ve tarih boyunca yaşanan dönüşümlerin anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Dönemlerin göstermiş oldukları gelişimler ve değişimler arkeolojik bulgular üzerinden yorumlanmıştır. Arkeolojik kazılar ile ortaya çıkartılan öğütme taşları, seramik kaplar, ocaklar ve kullanılan kap-kacaklar gastronomi tarihinin gelişim sürecini ortaya koyan önemli bulgulardır. Bu bulgular sayesinde pişirme teknikleri, tarımsal faaliyetler ve gıda muhafaza yöntemleri hakkındaki gelişmeler literatüre katkı sağlayarak geçmiş toplumların mutfak yapılarını ve tekniklerinin yeniden yorumlanmasına katkı sunmaktadır. Bu doğrultuda araştırma, farklı dönemlerin mutfak kültürlerini ve sergiledikleri dönüşümleri inceleyerek arkeolojik bulguların gastronomiye verdiği önemi değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Atıf yapmak için : Türközü, S., & Seçim, Y. (2026). İlk çağ ve tarih öncesi dönemlerde gastronomi ve arkeoloji ilişkisi. NEUGastro, 5(1), 62-73. https://doi.org/10.54497/neugastro.2026.26

Çıkar İlişkisi : Yazarlar çıkar çatışması olmadığını beyan etmiştir.

Bu makale CC BY-NC 4.0 lisansı ile yayımlanmıştır.
NeuGastro
2026, Cilt5, Sayı1
E-ISSN: 3023-5693
Geliş Tarihi : , Kabul Tarihi : , Yayın Tarihi :

Kaynakça

  1. Acar, E. (2019). Eskiçağ Anadolu’sunda beslenme (M.Ö. 2. bin yılın sonuna kadar) (Yayın No. 296405) [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=QGhh3Kbm8JDPztcMFziz6g&no=i1gaVfpInCmiIt96CeJzPQ
  2. Akın, G. ve Balıkçı, E. (2018). Anadolu’nun gizemli imparatorluğu Hititlerde beslenme ve mutfak kültürü. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 275-284. https://doi.org/10.21325/jotags.2018.254
  3. Albustanlıoğlu, T. (2021). Gastroarkeoloji: Tarihsel serüveni içinde ateşin bulunması ve yemek pişirme. Bilim ve Ütopya, 27(326), 16-19.
  4. Arslantaş, E. ve İnce Karaçeper, E. (2023). Eski Mezopotamya mutfak kültürünün günümüz Diyarbakır mutfağı üzerine etkileri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(2), 1163- 1188. https://doi.org/10.21325/jotags.2023.1238
  5. Ayyıldız, S. ve Şahingöz, S. A. (2019). Arkeolojik olarak elde edilen mutfak ekipmanlarının gastronomik dili; Anadolu Medeniyetler Müzesi araştırması. E. İnanır, O. Köse ve Y. Ulutürk (Ed.), Siyasi, sosyal ve kültürel yönleriyle Türkiye ve Rusya 1 (s. 315-356). Berikan Yayınevi.
  6. Barat, T. ve Akcan, T. (2022, 6-8 Mayıs). Yeni bir kavram önerisi olarak arkeogastronomi ve Anadolu mutfak kültüründen bazı arkeolojik incelemeler [Bildiri sunumu]. GANUD-3 International Conference on Gastronomy, Nutrition and Dietetics, İstanbul Gedik Üniversitesi.
  7. Bostan, H. (2016). Antropoloji, kültür ve güvenlik. Güvenlik Bilimleri Dergisi, 5 (2), 1-31. https://doi.org/10.28956/gbd.282261
  8. Çakır, A. ve Kaya, B. (2024). Türkiye’de yemek tarihçiliği. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 12(24), 58-81. https://doi.org/10.55483/cekmece.1507120
  9. Ertuğrul, E. (2020, Ağustos 14). İngiltere’de Avrupa’nın en eski kemik aletleri bulundu. Arkeofili. https://arkeofili.com/ingilterede-avrupanin-en-eski-kemik-aletleri-bulundu/
  10. Fuller, D. Q. and Gonzalez Carretero, L. (2018). The archaeology of neolithic cooking traditions: Archaeobotanical approaches to baking, boiling and fermenting. Archaeology International 21(1), 109-121. https://doi.org/10.5334/ai-391
  11. Gökbel, F. M. ve Çılgınoğlu, H. (2022). Antik Çağ’da mutfak kültüründe toprak kaplar ve önemi. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 7(12), 55-66.https://doi.org/10.55004/tykhe.1098281
  12. Gölbaş, A. (2016). Türk arkeolojisinin kuramı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(46), 302-316. https://doi.org/10.17719/jisr.20164622598
  13. Kalkan, A. ve Gönül, E. (2019). Deneysel mutfak, kültürel mirasın yaşatılmasında bir araç olabilir mi? Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(64), 1006-1015. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3417
  14. Karaçıl, M. Ş. ve Acar Tek, N. (2013). Dünyada üretilen fermente ürünler: Tarihsel süreç ve sağlık ile ilişkileri. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 27(2), 163-173.
  15. Kaya, M. (2020). Anadolu kültüründen dünya kültürüne ambarlar. Ege Coğrafya Dergisi, 29(2), 321-344.
  16. Kökmen Seyirci, H. ve Çağ, Ç. (2018). Antikçağda gıdaların korunması. Cedrus, 6, 701-711. https://doi.org/10.13113/CEDRUS.201833
  17. Körsulu, H. (2015). Nagidos Arkaik, Klasik ve Hellenistik dönem mutfak ve pişirim kapları. Gephyra, 12, 141-177. https://doi.org/10.37095/gephyra.194077
  18. Kundakçı, A. (1979). Et teknolojisinde tütsüleme. Gıda, 4(1), 17-24.
  19. Özbal, R., Gerritsen, F. ve Özbal, H. (2012). Barcın Höyük neolitik dönemde yemeklerde ve aşçılıkta yenilikler. Aktüel Arkeoloji Dergisi, 27, 28-31.
  20. Özdemir, B. (2001). Otel işletmelerinde mutfak yönetimi ve her şey dahil (all-inclusive) uygulamasının mutfak yönetimine etkileri üzerine sektörel bir araştırma (Yayın No. 103952) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=0meVwYMrpZeK5wsCbJlTwA&no=Gf8twSrld3JjwdNJ2-cIkg
  21. Samancı, Ö. (2021). Gastronomi ve yemek tarihi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 32(1), 106-109. https://doi.org/10.17123/atad.948486
  22. Sayiner, G. ve Beyhan, Y. (2023). Geleneksel besin saklama yöntemleri ve yeni teknolojiler. Toros University Journal of Food, Nutrition and Gastronomy, 2(1), 79-92.
  23. Sevimli, Y., Tatlı, M. ve Kızıldemir, Ö. (2021). Göbeklitepe’nin gastronomi turizmi bağlamında değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(2), 263-286. https://dx.doi.org/10.32572/guntad.908280
  24. Şensoy, F. ve Tiritoğlu, S. (2018). Beslenme arkeolojisi: Günümüz Ankara yemeklerinde geçmişin izleri. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(1), 209-233.
  25. Türkoğlu, Ü. (2019). Deneysel arkeoloji ve kültürel yaşam. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2), 66-74. https://doi.org/10.22252/ijca.622375
  26. Uğraş, Ö. (2020). Arkeolojik veriler ışığında antikçağ’dan günümüze Gaziantep’te yemek kültürü. (Yayın No. 61588)0) [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=AFQnoE9Wf6lYuEa-4wvWvA&no=gpUUP0Biqww2nHLxVy3CEg
  27. Uhri, A. (2019). Anadolu mutfak kültürünün kökenleri. H. Yılmaz (Ed.), Gastronomi Tarihi (s. 26-49). Anadolu Üniversitesi.
  28. Uhri, A. (2019). İnsanlığın şafağında beslenme. H. Yılmaz (Ed.), Gastronomi Tarihi (s. 2-25). Anadolu Üniversitesi.
  29. Ünver Alçay, A., Yalçın, S., Bostan, K. ve Dinçel, E. (2015). Orta Asya’dan Anadolu’ya kurutulmuş gıdalar. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 37, 83-93.